Άρθρο του Νίκου Α.Παπανδρέου

στο τεύχος Δεκεμβρίου 2011 της Οικονομικής Επιθεώρησης.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Η Ελλάδα έχει ίσως τη μεγαλύτερη εμπειρία στα θέματα της φορολογίας στην Ευρώπη, θα έλεγα, λόγω των ατελείωτων αλλαγών στους φορολογικούς συντελεστές.

Οι πολλές αλλαγές στους φορολογικούς μας νόμους οδηγούν σε ορισμένα συμπεράσματα, το εξής ένα: επιχειρήσεις και πολίτες αντιδρούν άμεσα στις αλλαγές των συντελεστών. Είναι αμιγώς «homo economicus». Αμέσως ψάχνουν να ελαχιστοποιήσουν τις επιπτώσεις στα εισοδήματα και στα κέρδη τους. Εν ολίγοις, υπάρχει μεγάλη ευαισθησία στους φόρους, παρά το ύψος της φοροδιαφυγής.

Η κυβέρνηση προτίθεται να ερευνήσει το πλαίσιο για μια Ζώνη, που θα χαρακτηρίζεται από δραστική μείωση φορολογικών συντελεστών για τις επιχειρήσεις οι οποίες επενδύουν ή λειτουργούν εκεί

Κατέρρευσε η αγορά ΙΧ

Η υψηλή φορολόγηση στα αυτοκίνητα «λουξ», στα ιδιωτικά σκάφη, και φυσικά σε οποιαδήποτε αγορά (ο ΦΠΑ 23% στις κατασκευές), σε συνδυασμό με τη γενικότερη οικονομική κρίση είχαν ως αποτέλεσμα ένα μεγάλο κακό: την εξαφάνιση της φοροδοτικής ικανότητας της όποιας αγοράς.

Ας πάρουμε μια συγκεκριμένη αγορά, εκείνη των αυτοκινήτων. Μόνον την τελευταία τριετία, έχουν σημειωθεί συνεχείς και πυκνές αυξήσεις στη φορολογία κτήσης αλλά και χρήσης αυτοκινήτου (24 μεταβολές), γεγονός που έχει επιτείνει την αρνητική ψυχολογία και έχει επηρεάσει την πρόθεση αγοράς ενός νέου οχήματος. Μην βιαστούν οι περιβαλλοντολόγοι να το επικροτήσουν, επειδή τα νέα αυτοκίνητα είναι όλο και πιο φιλικά στο περιβάλλον και το ισοζύγιο ακόμη δεν έχει βγει.

Και φυσικά, η καθοριστική για τα έσοδα του κράτους αλλαγή του μείγματος πωλήσεων (λόγω υπερφορολόγησης των μεγάλων ΙΧ), καθώς το 73% των νέων πωλήσεων επιβατικών στην Ελλάδα είναι κάτω των 1.400 κυβικών εκατοστών, έναντι 57% το 2008. Τούτη η πρακτική μείωσε τα έσοδα από τον ΦΠΑ και η «υπερφορολόγηση», όπως λένε στην αγορά των αυτοκινήτων, ακύρωσε και τα οφέλη από το πρόγραμμα απόσυρσης.

Ορισμένοι θα πουν, δεν πειράζει, εισαγόμενα είναι, τι τα θέλουμε; Προσθέτω ότι παρατηρήθηκε μια μείωση της τάξης των 500 καταστημάτων αυτοκινήτου και συρρίκνωση της απασχόλησης κατά 15 χιλιάδες θέσεις εργασίας, με κόστος για το Δημόσιο από τα επιδόματα ανεργίας και από τις απώλειες σε εργοδοτικές εισφορές, περίπου 300 εκατ. ευρώ την τελευταία διετία.

Δηλαδή, το κράτος πίστεψε ότι αν επιβάλει υψηλό συντελεστή σε ακριβά αυτοκίνητα, θα μαζέψει πολλά έσοδα από τους «πλούσιους». Αμ, δε. Η πρόβλεψη για έσοδα ήταν εκατό εκατομμύρια το 2010 από τα αμάξια πολυτέλειας, αλλά μαζεύτηκαν μόλις 7 εκατ. Οι «πλούσιοι» δεν τσίμπησαν. Δεν αγόρασαν. Χάθηκε η αγορά και χάθηκαν και τα έσοδα.

Όλα αυτά τα χρόνια, και πριν από την κρίση, η ακολουθούμενη πολιτική στη φορολόγηση αγνόησε ένα βασικό στοιχείο: την αντίδραση του καταναλωτή. Αυτό είναι κάτι που μαθαίνει κάθε πρωτοετής φοιτητής στα οικονομικά: η «ελαστικότητα» της ζήτησης. Πόσο μπορείς να ανεβάσεις την τιμή ενός προϊόντος (με φόρο) πριν αρχίσεις να μειώνεις τα φορολογικά έσοδα; Μήπως μειώνοντας το φόρο μαζεύεις περισσότερα έσοδα, όπως φαίνεται να ισχύει με τη μείωση του ΦΠΑ στον τουρισμό; Δηλαδή, μειώθηκε ο συντελεστής στο 6%, αλλά επειδή αυξήθηκε η συνολική ζήτηση, αυξήθηκαν σε απόλυτους αριθμούς και τα έσοδα από τον ΦΠΑ.

 

Επιπτώσεις στα έσοδα

Η κάθε αγορά έχει τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ζήτησης-προσφοράς και γι’ αυτό οι φορολογικές παρεμβάσεις πρέπει να μελετώνται για κάθε αγορά ξεχωριστά, από ειδικούς. Μια απλή ερώτηση μπορεί να κάνει το κράτος όταν πηγαίνει να αλλάξει τη φορολογία – τι επιπτώσεις θα έχει στα έσοδά του; Τούτη την ερώτηση όμως δεν μπορεί να την κάνει και να την απαντά μόνο του. Πρέπει να μιλήσει με τους ειδικούς φοροτεχνικούς, με την αγορά, με τον καταναλωτή και με τους εμπειρογνώμονες. Η συνταγή δεν είναι δύσκολη. Θέλει ίσως και λίγο χρόνο παραπάνω, λίγη υπομονή, μια διαβούλευση και ανοιχτό μυαλό πριν διαμορφωθεί η νέα φορολογική πολιτική.

Σε αυτόν το δρόμο φαίνεται να τοποθετείται και η νέα συζήτηση για Ειδικές Οικονομικές Ζώνες. Από τον Τύπο μαθαίνει κανείς ότι η κυβέρνηση προτίθεται να ερευνήσει το πλαίσιο για μια Ζώνη, που θα χαρακτηρίζεται από δραστική μείωση φορολογικών συντελεστών για τις επιχειρήσεις οι οποίες επενδύουν ή λειτουργούν εκεί, με διαδικασίες εξπρές για διαγωνισμούς και αδειοδοτήσεις και με πριμοδότηση επιχειρήσεων με βάση τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως αναμενόμενη εξέλιξη σε μια χώρα όπου το φορολογικό καθεστώς είναι αβάσταχτο λόγω των απαιτήσεων των δανειστών μας, ώστε να ισοσκελίσουμε τον κρατικό μας προϋπολογισμό.

 

Οι Ζώνες μπορούν να λειτουργήσουν, σύμφωνα με τις Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όχι όπου να ’ναι, αλλά σε συνοριακές περιοχές, εκεί όπου οι γείτονες δημιουργούν συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού. Ήδη φορείς από τη Θράκη, με πρωτοβουλία του Εμπορικού της Επιμελητηρίου και με επικεφαλής την Κατερίνα Καραγιάννη, έχουν καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις

Μείωση συντελεστών φορολογίας

Με μια τέτοια Ζώνη, θα μπορούμε να στραφούμε στη δική μας παραγωγή – έχοντας υπόψη μας τα παραπάνω μαθήματα από την άκρατη υπερφορολόγηση. Από το Εμπορικό Επιμελητήριο της Θράκης, μαθαίνουμε ότι προτείνονται τα εξής (βλέπε, εφημερίδα Μακεδονία, 1/11/11 απ’ όπου, χάρη συντομίας, παραθέτω ορισμένα αποσπάσματα):

1. Δραστική μείωση φορολογικών συντελεστών για τις επιχειρήσεις, «ει δυνατόν και σε επίπεδα Ιρλανδίας», δηλαδή στο 12%. Το ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς θα ισχύει τόσο για τις υφιστάμενες όσο και για τις νέες επιχειρήσεις. Έτσι σώζονται πολλές επιχειρήσεις που βρίσκονται ήδη στους νομούς Έβρου, Ροδόπης, Ξάνθης, Καβάλας και Δράμας. Δεν υπάρχει κανένας περιορισμός, ούτε ως προς τους κλάδους που θα υπόκεινται στη μειωμένη φορολογία ούτε για το αν πρόκειται για επιχειρήσεις ξένες ή ελληνικές.

2. Διατήρηση του ίδιου μισθολογικού και ασφαλιστικού καθεστώτος που ισχύει σε όλη τη χώρα. Δηλαδή – για να προλάβουμε τις αντιρρήσεις – δεν θίγονται μισθολογικά και ασφαλιστικά δικαιώματα. Τα ζητήματα αυτά είναι εκτός ατζέντας. Άλλωστε, οι Συνθήκες της Ε.Ε. απαγορεύουν εργασιακούς «παραδείσους» (τύπου Μακάο ή Μεξικού), όπου εργάτες σε ορισμένες Ζώνες πληρώνονται λιγότερο από εργάτες εκτός Ζωνών. Η έμφαση είναι ουσιαστικά να δημιουργηθούν κίνητρα θετικά διά μέσου της μειωμένης φορολογίας. Τα έσοδα μπορεί να είναι πολλαπλώς αυξημένα επειδή η μειωμένη φορολογία θα δημιουργήσει νέες επενδύσεις, θα διατηρήσει υπάρχουσες επιχειρήσεις, και θα μαζευτούν έσοδα από το νέο εισόδημα και από τους κύκλους εργασίας που θα φέρει η Ζώνη.

 

 

Άδειες εξπρές

3. Διαδικασίες εξπρές για διαγωνισμούς, αδειοδοτήσεις και διοικητικές διαδικασίες. Για το σκοπό αυτόν, προτείνεται να δημιουργηθεί μία ανεξάρτητη διοικητική αρχή, αποκλειστικά για την Ειδική Οικονομική Ζώνη, που θα επιβλέπει την ταχεία διεκπεραίωση των διαδικασιών για την υλοποίηση των επενδύσεων. Ο στόχος που τίθεται είναι να περιοριστούν οι άχρηστες γραφειοκρατικές διαδικασίες και στις περισσότερες περιπτώσεις, να δίδεται η άδεια και κατόπιν να γίνονται οι έλεγχοι. Υπό αυτήν την έννοια, η Ειδική Ζώνη θα αποτελεί μοντέλο κρατικής λειτουργίας για όλη τη χώρα.

4. «Πριμοδότηση» επιχειρήσεων με βάση τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την αξιοποίηση τοπικών πρώτων υλών και τη μεταφορά τεχνογνωσίας.

 

Θετική στάση από την Ε.Ε.

Ως ενδιαφέρουσα ιδέα για την τόνωση της ανάπτυξης, χαρακτήρισε τη δημιουργία Ειδικών Οικονομικών Ζωνών στην Ελλάδα, ο αρμόδιος επίτροπος της Ε.Ε. για θέματα οικονομίας, Όλι Ρεν, προσθέτοντας ότι κάτι τέτοιο δεν έχει εξεταστεί ακόμη από την Ε.Ε., αλλά και άλλα, πιο πρόσφατα μηνύματα δείχνουν ότι υπάρχει μεγάλη στήριξη για τούτη την πρόταση, όχι μόνον από τη Θράκη αλλά και από κορυφαία στελέχη της Ε.Ε.

Οι Ζώνες μπορούν να λειτουργήσουν, σύμφωνα με τις Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όχι όπου να ’ναι, αλλά σε συνοριακές περιοχές, εκεί όπου οι γείτονες (βλέπε, Βουλγαρία και Τουρκία) δημιουργούν συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού. Και φυσικά, με τα μάτια της Ευρώπης στραμμένα στην Ελλάδα, η Ειδική Ζώνη είναι πρόταση ώριμη που πιστεύω ότι θα έχει και την πλήρη στήριξη των εταίρων μας. Άλλωστε, με τόσες παρεμβάσεις στο φορολογικό μας σύστημα προς τα πάνω, με συνεχείς αυξήσεις των συντελεστών, καιρός να κάνουμε και το εγχείρημα προς τα κάτω – διά μέσου και των Ειδικών Ζωνών.

Νίκος Παπανδρέου.

Δείτε το άρθρο και εδώ.