Κυρίες και κύριοι,

Το πρώτο θέμα με το οποίο ανοίγει και το φόρουμ δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρο καθώς μπαίνουμε στο τελευταίο τρίμηνο του έτους που είναι ιδιαίτερα κρίσιμο και καθοριστικό τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρωπαϊκή οικονομία συνολικά.

Όπως και αρκετά γλαφυρά είχε αναφερθεί στο συνέδριο τον περασμένο Μάιο, εδώ στο ίδιο μέρος, αν η χώρα μας δεν επικεντρωθεί στην άμεση υλοποίηση δραστικών μέτρων καθώς και δεν δοθεί έμφαση στην αναπτυξιακή οντότητα των επιχειρήσεων τότε μοιραία θα επέλθει μεγαλύτερη ύφεση και η διόγκωση των ελλειμμάτων. Προβληματισμοί που δυστυχώς επιβεβαιώνονται με την ύφεση να κτυπάει ακόμα πιο δυνατά τη χωρά μας ,γεγονός που προκαλεί  μεγαλύτερο το έλλειμμα και ακόμα μεγαλύτερη ύφεση.

Με ανακούφιση η διεθνής οικονομική κοινότητα υποδέθηκε τις αποφάσεις της συνόδου του Ιουνίου, όχι γιατί κατά ανάγκη όλοι συμφωνούν με τις αποφάσεις, αλλά γιατί για πρώτη φορά διαφάνηκε μια κοινή Ευρωπαϊκή πολιτική στα θέματα της οικονομικής κρίσης. Το γεγονός αυτό έθεσε ισχυρές προσδοκίες για μια πιο ομογενοποιημένη αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Σύντομα όμως είδαμε για μια ακόμα φορά τις αρρυθμίες να ξαναπαρουσιάζονται και τα κράτη μέλη να εκφράζουν διαφορετικές εστιάσεις και απόψεις γεγονός που επαναφέρει στο προσκήνιο τις εγγενείς αδυναμίες της ΕΕ.

Η παγκόσμια οικονομική κρίση που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια έχει φέρει στο προσκήνιο όλα αυτά τα προβλήματα και τις αδυναμίες του γενικότερου καπιταλιστικού συστήματος, που είτε αγνοούσαμε, είτε αποφεύγαμε να τα αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά, αφού η γενικότερη ανάπτυξη και ευημερία (κυρίως στις ανεπτυγμένες χώρες) έβαζε τα προβλήματα αυτά σε δεύτερη μοίρα.

Και ενώ τόσο η παγκόσμια οικονομική κοινότητα, όσο και ο πολιτικός και επιχειρηματικός κόσμος δεκαετίες τώρα είχαν αναγνωρίσει τα προβλήματα και τους κινδύνους του υφιστάμενου μοντέλου ανάπτυξης, κανείς δεν ασχολήθηκε σοβαρά να βρεθούν τρόποι εξομάλυνσης των αδυναμιών ή διασφάλισης του οικονομικού συστήματος. Το κύριο επιχείρημα των υπερασπιστών του οικονομικού αυτού μοντέλου ήταν ότι οι αγορές ελεύθερες και απαλλαγμένες από κρατικό ή άλλο παρεμβατισμό είχαν την δυνατότητα να εξομαλύνουν τα προβλήματα αυτά, και μπορούσαν να προσαρμοστούν στις όποιες νέες αλλαγές.

Πλέον η κατάσταση είναι διαφορετική, αφού η τωρινή κρίση ξεσκέπασε όλες τις αδυναμίες του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος και πλέον βλέπουμε, όχι μόνο την Ελλάδα, αλλά και χώρες πολύ μεγαλύτερες να αντιμετωπίζουν έντονα προβλήματα στις οικονομίες τους.

Σαν πρώτη διαπίστωση λοιπόν  είναι ότι το μοντέλο ανάπτυξης όπως το ξέραμε οδεύει προς το τέλος του. Το ατέρμονο κυνήγι συνεχής ανάπτυξης και ευημερίας οικονομικών μεγεθών γίνεται πλέον προβληματικό. Η διαπίστωση είναι ότι πλέον παράγουμε πολύ περισσότερα από όσα μπορούμε να καταναλώσουμε.

Από την άλλη η παγκοσμιοποίηση των αγορών, μας έχει οδηγήσει σε μια γιγάντωση της αλληλεξάρτησης των κρατών και της παγκόσμιας οικονομίας, σε σημείο που πλέον είναι αδύνατον να προβλεφτούν οι πιθανές συνέπειες κρίσεων και οι αλληλεπιδράσεις αυτών.

Γλαφυρό παράδειγμα το θέμα των CDS. Είναι άγνωστο ποιο είναι το απόλυτο νούμερο για τα ασφάλιστρα κινδύνου για την χώρες του «νότου». Είναι άγνωστο πόσα από αυτά είναι ανοικτά και πόσα είναι καλυμμένα με αντίστροφες θέσεις. Το μόνο σίγουρο είναι ότι σε περίπτωση χρεωκοπίας της χώρας μας, τεράστια ποσά θα πρέπει να αποπληρωθούν παγκοσμίως με ανυπολόγιστο ντόμινο εξελίξεων

Έτσι η οικονομική κατάρρευση ή κρίση σε μια χώρα, εξαπλώνεται σαν επιδημία.

Μπροστά σε αυτή τη νέα εποχή, σε αυτούς τους κινδύνους Η Ε.Ε. έδειξε τελείως απροετοίμαστη για τις αλλαγές αυτές. Τόσο οι πολιτικοί αλλά όσο η κοινωνία αποδείχτηκαν ανέτοιμοι να διαχειριστούν μια κρίση τέτοιου μεγέθους. Η αδυναμία των Ευρωπαίων ηγετών, αλλά και των ευρωπαϊκών κρατών να κινηθούν με γοργά βήματα προς την ουσιαστική –πολιτική- ένωση τους έχει ως αποτέλεσμα σήμερα να κινδυνεύει το πιο φιλόδοξο εγχείρημα των τελευταίων αιώνων, η Ε.Ε. Μια εθελοντική και ειρηνική ένωση και συμβίωση κρατών και λαών που θα είχε σαν αποτέλεσμα την δημιουργία μιας νέας οικονομικής και πολιτικής υπερδύναμης, που θα μπορούσε να λειτουργήσει καθοριστικά σαν πυλώνας ανάπτυξης και σταθερότητας, στην παγκόσμια οικονομία.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση οραματίστηκε και πήρε σάρκα και οστά από μεγάλους ηγέτες με ισχυρές πολιτικές φυσιογνωμίες. Όμως υλοποιήθηκε και επεκτάθηκε τη τελευταία 20ετια με προφανές έλλειμμα πολιτικής ηγεσίας και έλλειψη συνοχής. Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί τα τελευταία χρόνια ανάλωσαν αυτή την σημαντική δυναμική που πρόσφερε η Ένωση, με αντιμαχόμενες μικροπολιτικές και βραχυπρόθεσμες «εθνικές» απαιτήσεις.

Άρα οι μεγάλοι φόβοι της Ε.Ε. αυτή τη στιγμή είναι ένα ντόμινο δυσμενών εξελίξεων σε πρώτη φάση. Το μεγάλο όμως ερωτηματικό παραμένει : «Ποια θα είναι η επόμενη μέρα για την Ε.Ε.?». Ουσιαστική ενοποίηση? Συρρίκνωση σε μικρότερο σχήμα με απεμπολή κάποιων κρατών? Πλήρη διάλυση?  Ερωτήματα χωρίς απάντηση.

Το βασικό ερώτημα είναι αν υπάρχουν οι πολιτικές δυνάμεις και φυσιογνωμίες που μπορούν να αναλάβουν το κόστος των αποφάσεων αυτών αλλά και τη διαχείριση της επόμενης μέρας.

Διότι όπως ήδη διαπιστώσαμε η οικονομική κρίση επηρεάζει με διαφορετικό τρόπο τις χώρες μέλη, και χωρίς πολιτική ενότητα, οδηγεί σε αντιπαραθέσεις μεταξύ των κρατών μελών, καθιστώντας το μέλλον της ένωσης αβέβαιο.

Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι που απαιτούνται γενναίες και τολμηρές αποφάσεις. Η οικονομική κρίση αποκάλυψε τις αδυναμίες τις Ε.Ε. να προστατεύσει το νόμισμα και τις οικονομίες της αλλά πάνω από όλα τις βασικές της αρχές. Η Ελληνική κρίση από την άλλη πλευρά ανέδειξε την έλλειψη πολιτικής βούλησης, την έλλειψη δομών και την έλλειψη κοινών μακροπρόθεσμων στόχων σίγουρα σε εθνικό επίπεδο αλλά εξίσου έντονα σε επίπεδο  Ε.Ε.

Αν θεωρούμε ότι το βασικό πρόβλημα της Ελληνικής οικονομίας είναι η ατολμία και έλλειψη συναίνεσης, τότε θα πρέπει να προβληματιστούμε εντονότατα, γιατί σε Ευρωπαϊκό επίπεδο αυτό είναι ακόμα πιο έντονο.

Αν η Ευρώπη εθελοτυφλούσε στο ελληνικό πρόβλημα, τότε σίγουρα στρουθοκαμηλίζει στο ευρύτερο πρόβλημα της ευρωπαϊκής συνοχής.

Πρέπει οι Ευρωπαίοι πολιτικοί συμπεριλαμβανομένης της Ελληνικής κυβέρνησης να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων.

Σε διαφορετική περίπτωση η Ε.Ε. θα παραμείνει ένας «πολιτικός νάνος» με ολέθριες επιπτώσεις στον οικονομικό τομέα, οδηγώντας μοιραία και το όραμα της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όπως αυτό εκφράστηκε στην συνθήκη του Μάαστριχτ, στο χρονοντούλαπο της ιστορίας.

Βασίλειος Κάτσος, Πρόεδρος της “Pharmathen”.